Tezgahüstü Türev Ürünler

Forward işlemi, iki tarafın belirli bir varlığı gelecekteki bir tarihte, işlem tarihinde üzerinde anlaşılan fiyat veya kur üzerinden alma ya da satma yükümlülüğü üstlendiği tezgâhüstü türev sözleşmedir. Sözleşmenin vadesi, tutarı ve diğer koşulları tarafların ihtiyaçlarına göre belirlenebilir. Forward işlemleri özellikle döviz, faiz ve emtia fiyatlarındaki değişimlerden kaynaklanan risklerin yönetilmesinde kullanılabilir.

Gelecekte yabancı para cinsinden ödeme yapacak veya tahsilat gerçekleştirecek yatırımcılar ve şirketler, forward sözleşmesiyle ilgili dövizin gelecekteki alım veya satım kurunu önceden belirleyebilir. Böylece vade tarihine kadar oluşabilecek kur hareketlerinin nakit akışları üzerindeki etkisi sınırlandırılabilir. Ancak kurun sözleşmede belirlenen seviyeden daha avantajlı bir noktaya hareket etmesi durumunda bu olumlu fiyat hareketinden yararlanma imkânı da sınırlanabilir.

Swap, tarafların belirlenen koşullar çerçevesinde gelecekteki nakit akışlarını karşılıklı olarak değiştirmesine dayanan türev sözleşmedir. Swap işlemleri; döviz kuru ve faiz oranı risklerinin yönetilmesi, finansman yapısının farklı para birimleri veya faiz türlerine göre düzenlenmesi ve nakit akışlarının ihtiyaçlara uygun hale getirilmesi amacıyla kullanılabilir.

Döviz swapında taraflar farklı para birimlerine bağlı nakit akışlarını belirli koşullar altında değiştirirken, faiz swapında genellikle aynı para birimi üzerinden farklı faiz ödeme yapılarına sahip nakit akışları değiştirilir. Örneğin faiz swapı, sabit faizli bir yükümlülüğün değişken faize veya değişken faizli bir yükümlülüğün sabit faize dönüştürülmesine yönelik kullanılabilir. Döviz swaplarında ise temel amaçlardan biri farklı para birimlerinden kaynaklanan finansman ve kur risklerinin yönetilmesidir.

Tezgâhüstü opsiyon sözleşmeleri, alıcısına belirli bir dayanak varlığı önceden belirlenen fiyat ve koşullardan alma veya satma hakkı veren, taraflar arasında özel olarak yapılandırılabilen sözleşmelerdir. Opsiyon alıcısı bu hak karşılığında prim öder ancak hakkını kullanmak zorunda değildir; opsiyonu satan taraf ise sözleşmenin koşullarına göre yükümlülük üstlenir. Tezgâhüstü yapıda vade, kullanım fiyatı, dayanak varlık ve diğer sözleşme özellikleri tarafların ihtiyaçlarına göre şekillendirilebilir.

Forward sözleşmesinde her iki taraf da sözleşmede belirlenen koşulları vade tarihinde yerine getirmekle yükümlüdür. Opsiyonda ise alıcı, belirli bir prim karşılığında işlem yapma hakkı elde eder ancak bu hakkı kullanmak zorunda değildir. Bu nedenle forward işlemleri gelecekteki fiyat veya kur seviyesini önceden sabitlemeye yönelik kullanılırken, opsiyonlar olumsuz fiyat hareketlerine karşı korunurken belirli ölçüde olumlu piyasa hareketlerinden yararlanma imkânının korunabileceği stratejiler oluşturulmasına olanak sağlayabilir.

Borsada işlem gören türev sözleşmeler; sözleşme büyüklüğü, vade, kullanım fiyatı ve diğer temel özellikleri önceden standartlaştırılmış ürünlerdir ve organize piyasalarda işlem görür. Tezgâhüstü türev ürünler ise taraflar arasında doğrudan oluşturulur ve vade, tutar, dayanak varlık ve ödeme yapısı gibi koşullar ihtiyaçlara göre özelleştirilebilir.